Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất siết chặt thủ tục hiến mô, tạng cho người dưới 18 tuổi
Hiến mô, tạng là một trong những lĩnh vực y tế nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền lợi và sức khỏe của người hiến cũng như người nhận. Tuy nhiên, việc quản lý và quy định pháp luật về hiến mô, tạng tại Việt Nam hiện vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt khi liên quan đến người dưới 18 tuổi. Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã đề xuất các quy định chặt chẽ hơn nhằm bảo vệ nhóm đối tượng này trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Bối cảnh
Hiến mô, tạng là hoạt động y tế quan trọng giúp cứu sống nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo, đặc biệt là những người cần ghép tạng để duy trì sự sống. Tuy nhiên, lĩnh vực này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về mặt đạo đức và pháp lý, như nguy cơ mua bán tạng, bắt cóc trẻ em để lấy mô tạng, hay các hành vi vi phạm quyền lợi người hiến. Tại Việt Nam, việc hoàn thiện luật pháp nhằm bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em, đang được quan tâm nhằm đảm bảo sự minh bạch, công bằng và an toàn trong quá trình hiến, lấy, ghép mô, tạng.
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, với vai trò là Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã chia sẻ những trải nghiệm và quan điểm về những bất cập hiện tại trong luật và thực tiễn, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người hiến, đặc biệt là nhóm trẻ dưới 18 tuổi.
Diễn biến chính
Tại phiên thảo luận sáng ngày 2-11, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh mục tiêu quan trọng nhất của việc sửa đổi luật là bảo vệ người hiến mô, tạng, đặc biệt là trẻ em. Ông cho biết, mặc dù Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở thực hiện ghép tạng, nhưng ông rất thấu hiểu nỗi mong chờ của những người bệnh nặng đang cần ghép tạng để duy trì sự sống. Đồng thời, ông cũng bày tỏ sự lo ngại về tình trạng mua bán tạng và bắt cóc trẻ em vẫn diễn ra trong khu vực và trên thế giới.
Đại biểu đề xuất chia người hiến thành hai nhóm để quy định cụ thể:
- Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống. Với nhóm này, ông đề nghị tuyệt đối cấm hiến các loại tạng, mô không có khả năng tái tạo và có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng. Đối với mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên hiến, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển, ví dụ như máu hoặc tế bào gốc tạo máu. Việc lấy mô, tạng chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân người hiến, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn phương án khác khả thi. Đây là biện pháp nhằm ngăn chặn các hành vi phạm pháp như bắt cóc trẻ mồ côi hay giả dạng con nuôi để lấy tạng.
- Người từ 18 tuổi đến 25 tuổi chỉ được cho, tặng tạng, mô cho người cùng huyết thống. Người trên 25 tuổi ngoài người trong gia đình có thể cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
- Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não hoặc chết tuần hoàn. Việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang hoặc không có gia đình thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi xét hiến.
- Đối với trẻ dưới 18 tuổi trong nhóm này, việc hiến tạng nên hạn chế, trừ những trường hợp đặc biệt có sự đồng ý của gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập. Người trên 18 tuổi không được hiến tạng nếu đã có văn bản từ chối hiến; trong trường hợp không có văn bản từ chối, cần có sự đồng ý của gia đình và giám sát của hội đồng độc lập.
Đại biểu cũng đề cập đến việc truyền thông về hiến ghép mô, tạng còn hạn chế, ví dụ như việc hiến giác mạc. Giác mạc là mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, và việc hiến giác mạc được xem là hành động nhân đạo, minh bạch nhất trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, tại Việt Nam, số người chờ ghép giác mạc rất lớn, trong khi nguồn giác mạc chủ yếu phải nhập khẩu từ nước ngoài với chi phí cao.
Về công bằng trong tiếp cận tạng ghép, đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới là phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, không dựa trên khả năng tài chính, đảm bảo minh bạch và có thể kiểm chứng. Các nước trên thế giới đều sử dụng thuật toán máy tính để đánh giá mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em, nhằm chống tiêu cực trong phân bổ tạng. Ngoài ra, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai, và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Về chi phí, đại biểu khẳng định "tạng hiến là vô giá". Người bệnh chỉ chi trả các chi phí dịch vụ điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả các khoản này phải được công khai minh bạch để làm căn cứ cho bảo hiểm y tế có thể thanh toán trong tương lai.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất quy định chặt chẽ hơn trong thủ tục hiến mô, tạng, đặc biệt với người dưới 18 tuổi, phản ánh sự quan tâm sâu sắc đến quyền lợi và sự an toàn của nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này. Trong bối cảnh các hành vi vi phạm đạo đức như mua bán tạng, bắt cóc trẻ em vẫn còn tồn tại, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là cần thiết để ngăn chặn các kẽ hở pháp luật, đồng thời tạo điều kiện cho những người bệnh cần ghép tạng có cơ hội sống.
Đề xuất phân nhóm người hiến rõ ràng giúp luật pháp minh bạch hơn, tránh tình trạng lạm dụng hoặc vi phạm quyền lợi người hiến. Việc giám định ADN và yêu cầu đồng ý của gia đình cũng là biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ bị lợi dụng. Đồng thời, quy định về hội đồng độc lập giám sát các trường hợp hiến tặng ngoài gia đình nhằm tăng tính minh bạch và công bằng trong quá trình hiến, ghép tạng.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những quy định này có thể ảnh hưởng đến các thủ tục liên quan đến giấy tờ y tế, hồ sơ sức khỏe nếu có nhu cầu hiến hoặc nhận mô, tạng. Việc minh bạch và công bằng trong phân bổ tạng cũng là điều mà cộng đồng người Việt quan tâm, nhất là trong bối cảnh chi phí y tế và bảo hiểm tại các nước châu Âu có thể phức tạp.
Kết luận
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đã đưa ra những đề xuất thiết thực nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), tập trung bảo vệ quyền lợi người hiến, đặc biệt là trẻ em dưới 18 tuổi. Các quy định chặt chẽ hơn sẽ góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời duy trì cánh cửa hy vọng sống cho nhiều bệnh nhân cần ghép tạng, đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong lĩnh vực y tế nhạy cảm này.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu - Ảnh: QUỐC HỘI
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị quy định chặt chẽ thủ tục hiến mô, tạng, nhất với người dưới 18 tuổi - Ảnh 2.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan (ngồi giữa) tại phiên thảo luận - Ảnh: QUỐC HỘI
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - Ảnh: QUỐC HỘI
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất siết chặt thủ tục hiến mô, tạng cho người dưới 18 tuổi