Đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010
Việc hút thuốc lá vẫn là một vấn đề sức khỏe lớn tại Việt Nam, đặc biệt trong giới trẻ. Liệu có thể ngăn chặn thế hệ mới bắt đầu hút thuốc bằng cách cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho những người sinh từ năm 2010 trở đi? Đó là đề xuất đang được đưa ra tại Quốc hội, nhằm tạo bước đột phá trong phòng chống tác hại của thuốc lá.
Bối cảnh
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành tại Việt Nam cho phép người đủ 18 tuổi trở lên được mua và sử dụng thuốc lá. Tuy nhiên, số liệu điều tra cho thấy nhiều thanh niên bắt đầu hút thuốc sau tuổi 18, dẫn đến tỷ lệ hút thuốc ở nhóm tuổi 20-24 tăng gần sáu lần so với nhóm 15-19 tuổi. Điều này cho thấy giới hạn tuổi hiện tại chưa đủ để ngăn ngừa việc bắt đầu hút thuốc ở giới trẻ.
Trước thực trạng này, đại biểu Lê Hoàng Anh, thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đề xuất một cách tiếp cận mới: thay vì chỉ giới hạn độ tuổi, cần áp dụng chính sách cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho tất cả những người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau. Chính sách này nhằm ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp cận thuốc lá ngay cả khi họ đã trưởng thành.
Diễn biến chính
Đề xuất được trình bày trong phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vào chiều ngày 9 tháng 11. Theo đó:
- Người sinh năm 2010 trở đi sẽ không được phép mua thuốc lá dù đã đủ 18 tuổi hay lớn hơn, trong khi những người sinh trước năm 2010 vẫn được mua thuốc lá theo quy định hiện hành.
- Chính sách dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, khi những người sinh đầu năm 2010 vừa tròn 18 tuổi, giúp tránh mất quyền hợp pháp của những người đã đủ tuổi trước thời điểm luật có hiệu lực.
- Việc thực thi được cho là đơn giản, người bán chỉ cần kiểm tra ngày tháng năm sinh trên căn cước công dân hoặc ứng dụng VNeID mà không phải tính tuổi theo từng năm.
Đại biểu Lê Hoàng Anh dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi, gần gấp 6 lần. Điều này chứng tỏ nhiều thanh niên bắt đầu hút thuốc sau khi qua tuổi 18. Nếu chỉ duy trì giới hạn tuổi hiện hành, mỗi năm sẽ có thêm một nhóm người trẻ được phép mua thuốc lá, làm tăng nguy cơ nghiện thuốc.
Đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ từng được Bộ Y tế đưa ra trong tờ trình hồi tháng 5 nhưng sau đó rút khỏi dự thảo. Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị đưa chính sách này trở lại vì cho rằng đây là giải pháp có thể tạo ra thay đổi lớn trong dài hạn.
Phân tích & Ý nghĩa
Theo mô hình dự báo được đại biểu viện dẫn, nếu áp dụng quy định cấm theo thế hệ, đến năm 2045 có thể giúp hơn 3 triệu nam giới Việt Nam không rơi vào nghiện thuốc lá, đưa tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 21%, sớm hơn 22 năm so với kịch bản giữ nguyên quy định hiện hành. Ngay cả khi mức độ tuân thủ chỉ ở mức trung bình, số người hút thuốc cũng có thể giảm 1,7 triệu.
Điều này cho thấy chính sách cấm bán thuốc lá theo thế hệ không chỉ là biện pháp ngăn ngừa mà còn là chiến lược dài hạn để giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí xã hội do thuốc lá gây ra. Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: "Chúng ta có muốn con mình hút thuốc không? Nếu câu trả lời là không, thì đó chính là lý do để Quốc hội quyết hôm nay".
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề cập đến hai vấn đề khác trong dự thảo luật: kiểm soát nguyên liệu thuốc lá điện tử và giảm sản lượng thuốc lá truyền thống. Với thuốc lá điện tử, dự thảo bổ sung quy định cấm các chất, nguyên liệu thay thế ngoài nicotine nhưng chưa xác định rõ phạm vi, gây khó khăn trong xử lý vi phạm do thành phần dung dịch có thể thay đổi liên tục.
Ông đề nghị xác định nguyên liệu thuốc lá điện tử bị cấm dựa trên công năng sử dụng, bao gồm mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, bất kể có chứa nicotine hay không. Cách này nhằm tránh tình trạng sản phẩm thay đổi thành phần hoặc ghi nhãn "0% nicotine" để né quy định.
Về kiểm soát nguồn cung thuốc lá truyền thống, ông kiến nghị luật quy định tổng sản lượng được phép sản xuất hàng năm không vượt mức năm trước liền kề. Đại biểu dẫn số liệu thiệt hại kinh tế do thuốc lá năm 2022 là 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP và gấp khoảng 6 lần số nộp ngân sách bình quân của toàn ngành thuốc lá. Ông nói: "Thu một đồng, xã hội trả lại khoảng 6 đồng", nhấn mạnh việc giảm sản lượng cần có nguyên tắc cụ thể trong luật.
Kết luận
Đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010 trở đi là một bước đi mới trong chính sách phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam, nhằm ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp cận và nghiện thuốc lá. Nếu được thông qua và thực hiện hiệu quả, chính sách này có thể giảm đáng kể tỷ lệ hút thuốc trong dài hạn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu tại Quốc hội chiều 9/11. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010