Đề xuất cơ chế ba bên hỗ trợ tài xế công nghệ tham gia bảo hiểm xã hội
Trong bối cảnh lao động trên nền tảng số ngày càng phổ biến, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để nhóm lao động này được bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội một cách công bằng và hiệu quả? Đại biểu Quốc hội Trần Thị Diệu Thúy vừa đề xuất một cơ chế đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) mới, gọi là "cơ chế ba bên", nhằm giúp tài xế công nghệ và những người làm việc qua nền tảng số chuyển từ hình thức đóng BHXH tự nguyện sang bắt buộc.
Bối cảnh
Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam hiện hành quy định người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, nhóm lao động làm việc qua nền tảng số, như tài xế công nghệ, thường ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xem là đối tác độc lập, không phải nhân viên chính thức. Do đó, họ không thuộc diện BHXH bắt buộc theo quan hệ này và phải tự đăng ký tham gia BHXH tự nguyện nếu muốn bảo đảm quyền lợi an sinh.
Thực tế, theo số liệu của BHXH TP HCM, cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Điều này cho thấy phần lớn tài xế chưa tích lũy đủ thời gian đóng để hưởng lương hưu và các quyền lợi dài hạn khác.
Diễn biến chính
Chiều ngày 29 tháng 9, đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Thị Diệu Thúy đã góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10. Dự thảo luật đề xuất mở rộng dần diện tham gia BHXH bắt buộc cho người làm việc qua nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động truyền thống.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm đối tượng tham gia và thời điểm thực hiện dựa trên đề xuất của Chính phủ, căn cứ vào mức độ ổn định việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp của nhóm lao động này.
Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đồng tình với định hướng đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc nhưng nhấn mạnh không nên để họ tự gánh toàn bộ mức đóng như hiện nay với BHXH tự nguyện. Bà cho rằng doanh nghiệp nền tảng, với vai trò điều phối, phân bổ chuyến đi, xếp hạng và kiểm soát tài khoản, cần chia sẻ trách nhiệm đóng BHXH để bảo đảm an sinh cho người lao động.
- Bà đề xuất mô hình đóng góp "ba bên" gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước.
- Nhà nước hỗ trợ tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc.
- Doanh nghiệp nền tảng có thể khấu trừ phần BHXH thuộc trách nhiệm tài xế và đóng phần của doanh nghiệp.
- Chính phủ cần có cơ chế quản lý trường hợp tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng để bảo đảm quyền lợi phù hợp với đặc thù việc làm và rủi ro nghề nghiệp.
Bà cũng đề nghị thay tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên" bằng các tiêu chí cụ thể, dễ kiểm chứng như số ngày hoặc giờ hoạt động, số chuyến xe hoàn thành, mức độ quản lý và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng. Dự thảo luật cần bổ sung khái niệm "người làm việc trên nền tảng số" và xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm đóng BHXH, mối quan hệ với các quy định về quan hệ lao động truyền thống.
Đại biểu Thạch Phước Bình (Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) cũng góp ý cần phân biệt rõ giữa người lao động có quan hệ lao động thực chất và người cung cấp dịch vụ độc lập, có quyền tự quyết định cách thức, thời gian làm việc. Ông nhấn mạnh doanh nghiệp nền tảng phải chịu trách nhiệm trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng BHXH và phối hợp thu nộp, đặc biệt khi doanh nghiệp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ và quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc cho nhóm lao động trên nền tảng số là bước đi phù hợp với xu thế phát triển kinh tế số và lao động linh hoạt hiện nay. Tuy nhiên, đặc thù công việc của tài xế công nghệ với thu nhập biến động, không ổn định và quan hệ lao động không truyền thống đòi hỏi chính sách phải linh hoạt, công bằng.
Cơ chế đóng góp "ba bên" do đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề xuất sẽ giúp phân bổ gánh nặng tài chính hợp lý hơn, giảm áp lực cho tài xế khi họ không phải tự đóng toàn bộ mức BHXH. Đồng thời, doanh nghiệp nền tảng, với vai trò quản lý và điều phối dịch vụ, cũng có trách nhiệm đảm bảo an sinh xã hội cho người lao động tham gia hệ thống của mình.
Nhà nước hỗ trợ nhóm thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn chuyển đổi sẽ góp phần tăng tỷ lệ tham gia BHXH, giúp người lao động tích lũy đủ thời gian hưởng các chế độ an sinh dài hạn như lương hưu, bảo hiểm thất nghiệp.
Việc xây dựng tiêu chí định lượng rõ ràng, thay thế cho các tiêu chí mơ hồ như "thu nhập ổn định", sẽ giúp xác định chính xác đối tượng tham gia, tránh tình trạng đóng trùng hoặc bỏ sót nhóm lao động cần được bảo vệ.
Kết luận
Đề xuất cơ chế đóng BHXH "ba bên" cho tài xế công nghệ và người lao động trên nền tảng số là một bước tiến nhằm đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội phù hợp với thực tế lao động mới. Việc hoàn thiện dự thảo luật với các tiêu chí rõ ràng và trách nhiệm phân chia hợp lý giữa tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm lao động này tham gia BHXH bắt buộc, góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện hơn trong thời đại số.
Hình ảnh từ bài viết
Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM Trần Thị Diệu Thúy phát biểu tại hội nghị chiều 29/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Đề xuất cơ chế ba bên hỗ trợ tài xế công nghệ tham gia bảo hiểm xã hội