Doanh nghiệp Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc kỷ lục, nguyên nhân và tác động
Trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại và quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và Nhật Bản trở nên căng thẳng, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đang quyết định rút khỏi thị trường tỷ dân này với số lượng kỷ lục. Điều này đặt ra câu hỏi về nguyên nhân sâu xa và những hệ quả đối với nền kinh tế khu vực cũng như cộng đồng doanh nghiệp quốc tế.
Bối cảnh
Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và từng là điểm đến hấp dẫn của nhiều doanh nghiệp Nhật Bản trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc có dấu hiệu chậm lại, đồng thời căng thẳng chính trị giữa Trung Quốc và Nhật Bản ngày càng gia tăng, đặc biệt từ tháng 11-2025 khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tuyên bố rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc vào đảo Đài Loan có thể được coi là "tình huống đe dọa sự tồn vong" và Tokyo có thể phản ứng quân sự.
Phát biểu này đã khiến Bắc Kinh phản ứng mạnh mẽ, hạn chế xuất khẩu các khoáng sản quan trọng sang Nhật Bản và khuyến cáo công dân không đến Nhật Bản. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Nhật Bản phải đánh giá lại sự hiện diện của mình tại Trung Quốc, cân nhắc các rủi ro về chính trị, kinh tế và chi phí hoạt động.
Diễn biến chính
Theo công ty nghiên cứu tín dụng doanh nghiệp Teikoku Databank, tính đến tháng 6-2026, số doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại Trung Quốc giảm xuống còn 10.118, mức thấp kỷ lục kể từ khi công ty bắt đầu theo dõi dữ liệu vào năm 2010. Con số này giảm 22% so với khảo sát tháng 6-2024 và thấp hơn khoảng 30% so với mức đỉnh năm 2012.
Trong hai năm qua, đã có 4.137 doanh nghiệp Nhật Bản hoàn toàn rút khỏi Trung Quốc. Nguyên nhân chính bao gồm lợi nhuận sụt giảm, chi phí lao động và sản xuất tăng, rủi ro thuế quan, cũng như sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ các doanh nghiệp Trung Quốc.
Ông Jeremy Chan, nhà phân tích tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết các doanh nghiệp Nhật Bản vốn đã có kế hoạch thu hẹp hoạt động tại Trung Quốc, nay đang đẩy nhanh tiến độ rút lui do căng thẳng ngoại giao leo thang. Một số doanh nghiệp chỉ giảm mức độ phụ thuộc mà chưa hoàn toàn rời bỏ thị trường này.
Chuyên gia Martin Schulz tại Viện nghiên cứu Fujitsu nhận định các yếu tố như thuế quan Mỹ, tâm lý phản đối hàng hóa Trung Quốc ngày càng tăng trong công chúng, cùng cơ hội mở rộng tại thị trường Ấn Độ, cũng thúc đẩy các doanh nghiệp Nhật Bản đa dạng hóa hoạt động và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.
Đáng chú ý, ông Jesper Koll thuộc Tập đoàn Monex cho biết các doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng phụ thuộc vào thị trường Mỹ, trong khi Bắc Kinh chuyển hướng sang mô hình "sản xuất tại Trung Quốc và do Trung Quốc sản xuất". Washington cũng đang tích cực kêu gọi các công ty Nhật tham gia vào nỗ lực tái công nghiệp hóa tại Mỹ.
Bên cạnh đó, sự việc một số công dân Nhật Bản, trong đó có lãnh đạo các tập đoàn lớn, bị Bắc Kinh bắt giữ với cáo buộc vi phạm quy định hạn chế xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng càng làm tăng lo ngại về an toàn nhân sự và môi trường kinh doanh tại Trung Quốc.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc doanh nghiệp Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc với số lượng kỷ lục phản ánh sự thay đổi chiến lược kinh doanh trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế phức tạp. Trung Quốc không còn là điểm đến duy nhất hay ưu tiên hàng đầu cho các công ty Nhật Bản khi họ phải cân nhắc các rủi ro về chính trị, thuế quan và chi phí sản xuất ngày càng tăng.
Điều này cũng cho thấy xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và sản xuất của các doanh nghiệp Nhật Bản, nhằm giảm thiểu rủi ro tập trung vào một thị trường duy nhất. Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại Séc và châu Âu, sự thay đổi này có thể tạo ra những cơ hội mới trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, hợp tác kinh doanh hoặc đầu tư vào các thị trường thay thế như Ấn Độ hay Đông Nam Á.
Kết luận
Việc số doanh nghiệp Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc đạt mức kỷ lục là dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong môi trường kinh doanh khu vực châu Á. Các yếu tố kinh tế, chính trị và an ninh đang buộc các doanh nghiệp phải tái cấu trúc chiến lược, đồng thời mở ra nhiều thách thức và cơ hội mới cho các nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp quốc tế.
Hình ảnh từ bài viết
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình - Ảnh: KYODO NEWS
Doanh nghiệp Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc kỷ lục, nguyên nhân và tác động