Giải pháp hoán đổi đất ở và bảo đảm sinh kế khi thu hồi đất được trình Quốc hội

Giải pháp hoán đổi đất ở và bảo đảm sinh kế khi thu hồi đất được trình Quốc hội

Việc thu hồi đất luôn là vấn đề nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và sinh kế của người dân. Vậy làm thế nào để bảo đảm quyền lợi cho người có đất bị thu hồi, đồng thời tạo điều kiện ổn định cuộc sống? Chính phủ Việt Nam vừa trình Quốc hội dự án Luật Đất đai sửa đổi với nhiều điểm mới đáng chú ý nhằm giải quyết những câu hỏi này.

Bối cảnh

Thu hồi đất là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện các mục tiêu quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích chung. Tuy nhiên, việc này thường gây khó khăn cho người dân khi mất đất ở, ảnh hưởng đến nơi ở và sinh kế. Luật Đất đai hiện hành đã quy định các hình thức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc xử lý phần đất còn lại sau thu hồi và đảm bảo sinh kế cho người dân.

Trong bối cảnh đó, dự án Luật Đất đai (sửa đổi) được Chính phủ trình Quốc hội ngày 22 tháng 10 năm 2026 nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, tạo thêm phương án xử lý đất ở khi thu hồi và nâng cao chính sách hỗ trợ người dân, phù hợp với Nghị quyết 21 của Trung ương về phát triển kinh tế - xã hội và cải cách hành chính.

Diễn biến chính

Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đưa ra một số điểm đáng chú ý sau:

• Cơ chế hoán đổi đất ở: Theo khoản 9 Điều 41 dự thảo, người có đất ở bị thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội được quyền hoán đổi phần diện tích bị thu hồi sang phần đất còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong cùng xã. Việc này nhằm tạo thêm lựa chọn cho người dân thay vì chỉ nhận bồi thường bằng tiền hoặc đất khác.
• Xử lý phần đất còn lại: Nếu phần đất còn lại sau thu hồi có diện tích, kích thước hoặc hình thể không thuận lợi cho sử dụng, Nhà nước khuyến khích người dân chuyển quyền sử dụng đất, hợp thửa hoặc tách thửa để tiếp tục khai thác hiệu quả. Đáng chú ý, các giao dịch này được miễn thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ và các khoản phí liên quan, giảm gánh nặng tài chính cho người dân.
• Hình thức bồi thường: Người có đất bị thu hồi được bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng. Nếu địa phương có quỹ đất hoặc quỹ nhà tái định cư và người dân có nhu cầu, có thể bồi thường bằng đất khác mục đích hoặc nhà ở. Ngoài ra, người dân cũng có thể nhận tiền nếu không có đất để bồi thường hoặc có nhu cầu.
• Hỗ trợ phục hồi sinh kế: Dự luật quy định Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người bị thu hồi đất thông qua các biện pháp hỗ trợ tạo việc làm, thu nhập, ổn định đời sống và sản xuất. Cơ quan chức năng phải điều tra, xác định thu nhập từ đất và tài sản gắn liền với đất, đồng thời lấy ý kiến người dân trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
• Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Dự thảo đề xuất xem xét cấp giấy chứng nhận cho một số trường hợp vi phạm thủ tục trước ngày 1/8/2024 nếu đất được sử dụng ổn định, không tranh chấp và phù hợp quy hoạch. Giấy chứng nhận có thể cấp bằng giấy hoặc điện tử, đều có giá trị pháp lý như nhau, đồng thời mỗi thửa đất được gắn mã định danh duy nhất trên toàn quốc.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc bổ sung cơ chế hoán đổi đất ở khi thu hồi là bước tiến quan trọng nhằm đa dạng hóa phương án xử lý đất đai, giúp người dân có thêm lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh thực tế. Điều này cũng góp phần giảm thiểu tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến thu hồi đất.

Bên cạnh đó, chính sách miễn thuế, lệ phí cho các giao dịch chuyển quyền, hợp thửa, tách thửa đất còn lại sau thu hồi giảm gánh nặng tài chính, tạo điều kiện thuận lợi để người dân duy trì và phát triển sản xuất, kinh doanh. Đặc biệt, quy định hỗ trợ phục hồi sinh kế thể hiện sự chuyển đổi tư duy từ chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, dù không trực tiếp liên quan đến luật đất đai Việt Nam, nhưng chính sách này cho thấy xu hướng cải cách và nâng cao quyền lợi người dân trong các vấn đề đất đai, có thể là tham khảo cho các cộng đồng người Việt khi trở về hoặc có nhu cầu xử lý đất đai tại quê nhà. Ngoài ra, việc cấp giấy chứng nhận điện tử và gắn mã định danh cũng là bước tiến trong cải cách hành chính, hướng tới minh bạch và thuận tiện hơn cho người dân.

Kết luận

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) với các giải pháp hoán đổi đất ở, miễn thuế cho giao dịch đất còn lại, hỗ trợ phục hồi sinh kế và cải cách thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong quản lý đất đai và bảo vệ quyền lợi người dân khi Nhà nước thu hồi đất. Quốc hội dự kiến thảo luận và thông qua dự luật trong kỳ họp cuối năm 2026.

Hình ảnh từ bài viết

Chung cư N01 tại ô đất D17, khu đô thị mới Cầu Giấy, thuộc quỹ nhà tái định cư của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Nguồn