Giám đốc Viện Y tế Quốc gia Séc nghi ngờ bếp ăn trường học tuân thủ khuyến nghị không bắt buộc
Việc loại bỏ quy định bắt buộc về thành phần dinh dưỡng trong bếp ăn trường học tại Séc đang gây ra nhiều tranh cãi. Liệu các bếp ăn có thực sự tuân thủ các khuyến nghị không bắt buộc? Đây là câu hỏi được đặt ra sau khi Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) quyết định loại bỏ "giỏ tiêu dùng" - quy định chi tiết về tỷ lệ rau củ, thịt và đậu trong thực đơn hàng tháng của học sinh. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bữa ăn của trẻ em, đặc biệt là những em chỉ có bữa trưa tại trường là bữa ăn nóng duy nhất trong ngày.
Bối cảnh
Státní zdravotní ústav (SZÚ) là cơ quan y tế quốc gia của Cộng hòa Séc, chịu trách nhiệm nghiên cứu và đưa ra các khuyến nghị về sức khỏe cộng đồng, trong đó có dinh dưỡng học đường. Theo quy định hiện hành, các bếp ăn trường học phải tuân thủ một "spotřební koš" (giỏ tiêu dùng) quy định tỷ lệ các nhóm thực phẩm như rau củ, thịt, đậu trong thực đơn hàng tháng. Đây là một phần của nghị định về chế độ ăn học đường nhằm đảm bảo trẻ em được cung cấp bữa ăn cân bằng dinh dưỡng, góp phần phát triển khỏe mạnh và phòng tránh các bệnh mãn tính như béo phì, tiểu đường hay bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, ngày 12 tháng 11 năm 2026, các bộ Giáo dục và Y tế Séc đã xác nhận rằng quy định về "giỏ tiêu dùng" sẽ được loại bỏ khỏi nghị định. Quyết định này xuất phát từ yêu cầu của Thủ tướng Andrej Babiš (đảng ANO - đảng dân túy của cựu Thủ tướng), người cho biết đây là việc thực hiện lời hứa trong chiến dịch tranh cử của mình. Theo đó, các bếp ăn sẽ không còn bị ràng buộc bởi các tỷ lệ bắt buộc mà chỉ nhận được các khuyến nghị không bắt buộc về dinh dưỡng.
Diễn biến chính
Barbora Macková, Giám đốc SZÚ, bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về quyết định này. Bà cho rằng nếu không có quy định bắt buộc, các bếp ăn có thể sẽ phục vụ những bữa ăn chứa nhiều thực phẩm chế biến sẵn, gia vị nhân tạo và thiếu các giá trị dinh dưỡng cần thiết. Điều này đặc biệt nghiêm trọng khi nhiều trẻ em chỉ có bữa trưa tại trường là bữa ăn nóng duy nhất trong ngày.
Bà Macková nhấn mạnh: "Tôi lo sợ rằng trẻ em sẽ nhận được những bữa ăn đầy các thực phẩm bán thành phẩm, gia vị, thiếu các giá trị dinh dưỡng cần thiết. Đối với nhiều trẻ, bữa trưa ở trường là bữa ăn nóng duy nhất trong ngày." Bà cảnh báo rằng chế độ ăn không lành mạnh từ nhỏ có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng như béo phì, tiểu đường, các bệnh về tim mạch và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
Trong khi đó, Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga (đảng ANO) cho biết nghị định vẫn còn hiệu lực, chỉ có phần liên quan đến "giỏ tiêu dùng" bị bãi bỏ. Ngoài ra, theo một đề xuất do SZÚ soạn thảo, các bếp ăn sẽ giảm lượng khoai tây, hạn chế đồ uống ngọt, giảm khẩu phần thịt (tính theo trọng lượng thực phẩm không tính xương), đồng thời tăng nhẹ lượng cá và đậu trong thực đơn. Các quy định mới dự kiến sẽ có hiệu lực bắt buộc từ tháng 9 năm 2027, nhưng với quyết định mới, chúng chỉ còn mang tính khuyến nghị.
Bộ trưởng Y tế Adam Vojtěch (đảng ANO) khẳng định mục tiêu của Bộ Y tế không thay đổi, chỉ thay đổi cách thức áp dụng các tiêu chuẩn dinh dưỡng. Ông nhấn mạnh vai trò quan trọng của bếp ăn trường học trong việc hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ và cho biết các tiêu chuẩn dinh dưỡng sẽ được giữ lại như các hướng dẫn chuyên môn, nhằm trao quyền và trách nhiệm cho các bếp ăn trong việc xây dựng thực đơn phù hợp.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc chuyển từ quy định bắt buộc sang khuyến nghị không bắt buộc có thể tạo ra sự linh hoạt cho các bếp ăn trong việc thiết kế thực đơn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ giảm chất lượng bữa ăn học đường. Khi không có quy định pháp lý ràng buộc, các bếp ăn có thể bị áp lực bởi chi phí và lợi ích kinh tế, dẫn đến việc ưu tiên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, giá rẻ thay vì các nguyên liệu tươi ngon, giàu dinh dưỡng.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với cộng đồng người Việt tại Séc, nhiều gia đình có con em đang theo học tại các trường công lập và sử dụng bếp ăn trường học. Bữa ăn tại trường không chỉ là nguồn dinh dưỡng chính cho trẻ mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Thay đổi này có thể tác động đến chi phí sinh hoạt khi phụ huynh phải cân nhắc thêm việc chuẩn bị bữa ăn hoặc lựa chọn giải pháp khác ngoài bếp ăn trường học.
Hơn nữa, việc loại bỏ phần quy định về việc bếp ăn phải tuân theo khuyến nghị của các chuyên gia y tế đối với trẻ có chế độ ăn đặc biệt cũng làm dấy lên lo ngại về an toàn và chất lượng dinh dưỡng cho nhóm học sinh này.
Kết luận
Quyết định loại bỏ quy định bắt buộc về "giỏ tiêu dùng" trong bếp ăn trường học tại Séc đang gây ra nhiều tranh cãi và lo ngại từ giới chuyên môn. Giám đốc SZÚ Barbora Macková nghi ngờ rằng các bếp ăn sẽ không tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến nghị dinh dưỡng nếu chúng chỉ mang tính chất tham khảo, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của trẻ em, đặc biệt là những em phụ thuộc vào bữa ăn trường học. Trong bối cảnh này, việc theo dõi và đánh giá tác động của thay đổi chính sách là cần thiết để bảo đảm quyền lợi sức khỏe của thế hệ trẻ tại Séc.
Giám đốc Viện Y tế Quốc gia Séc nghi ngờ bếp ăn trường học tuân thủ khuyến nghị không bắt buộc