Hơn 39.000 đơn vị nợ xấu 5.100 tỷ đồng bảo hiểm xã hội
Việc hơn 39.000 đơn vị sử dụng lao động không còn khả năng đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) với số tiền nợ xấu lên tới 5.100 tỷ đồng đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống bảo hiểm xã hội Việt Nam. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn làm phức tạp công tác quản lý và thu hồi nợ của cơ quan chức năng.
Bối cảnh
Bảo hiểm xã hội Việt Nam là cơ quan quản lý và thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động khi gặp rủi ro như ốm đau, tai nạn lao động, thất nghiệp hoặc nghỉ hưu. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện nay gặp khó khăn về tài chính dẫn đến việc chậm hoặc không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động, gây ra nợ xấu lớn.
Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động, có không ít doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản, thậm chí không còn ở địa chỉ đăng ký kinh doanh, khiến việc thu hồi nợ BHXH trở nên khó khăn hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, khi họ không được hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm theo quy định.
Diễn biến chính
Trong 9 tháng đầu năm 2026, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tăng cường kiểm tra và thu hồi gần 433 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Đồng thời, cơ quan này yêu cầu các doanh nghiệp đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung cho 60.710 lao động với số tiền truy đóng hơn 222 tỷ đồng.
Bảo hiểm xã hội các địa phương phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân các cấp đã làm việc với hơn 13.700 đơn vị sử dụng lao động vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Riêng tại Hà Nội và TP HCM, số tiền thu hồi được lên tới hơn 631 tỷ đồng, cho thấy sự tập trung và quyết liệt trong công tác xử lý vi phạm.
Qua rà soát hồ sơ và hợp đồng khám chữa bệnh BHYT, cơ quan bảo hiểm cũng đã yêu cầu thu hồi 9,3 tỷ đồng chi trả không đúng quy định, liên quan đến hơn 10.200 lượt lao động. Ngoài ra, hơn 183,5 tỷ đồng cũng bị từ chối thanh toán và thu hồi về Quỹ BHYT do không đủ điều kiện.
Việc phát hiện vi phạm gặp nhiều khó khăn do doanh nghiệp không đăng ký đầy đủ lao động thuộc diện tham gia hoặc kê khai thiếu tiền lương làm căn cứ đóng. Một số đơn vị còn sử dụng hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ, khoán việc để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc. Thêm vào đó, dữ liệu chia sẻ chưa chi tiết đến từng lao động và mức thu nhập, khiến việc kiểm tra từ xa gặp nhiều trở ngại khi một số doanh nghiệp không cung cấp hồ sơ hoặc không hợp tác.
Trong thời gian tới, ngành Bảo hiểm xã hội sẽ tập trung kiểm tra các đơn vị có dấu hiệu vi phạm, đặc biệt là những đơn vị chậm đóng kéo dài. Họ cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an và Viện Kiểm sát nhân dân để xác minh, củng cố hồ sơ và xử lý các vụ việc theo quy định pháp luật.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng nợ xấu bảo hiểm xã hội không chỉ làm giảm nguồn thu của quỹ BHXH mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đặc biệt là những người đang làm việc tại các doanh nghiệp chây ì hoặc phá sản. Khi doanh nghiệp không đóng bảo hiểm đầy đủ, người lao động có thể mất quyền lợi về lương hưu, trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm y tế và các chế độ khác.
Luật hiện hành quy định chậm đóng BHXH là hành vi không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng theo thời hạn đã quy định. Nếu người sử dụng lao động không khắc phục sau 60 ngày kể từ ngày hết hạn và cơ quan BHXH đã có văn bản đôn đốc mà vẫn không thực hiện, thì hành vi này được xem là trốn đóng. Điều này có thể dẫn đến các biện pháp xử lý nghiêm khắc, bao gồm cả xử lý hình sự.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và các nước EU, mặc dù không trực tiếp liên quan đến BHXH Việt Nam, nhưng tình trạng này phản ánh những khó khăn chung về quản lý lao động và bảo hiểm xã hội trong bối cảnh kinh tế biến động. Đối với người Việt làm việc tại Việt Nam hoặc có người thân ở đó, việc doanh nghiệp không đóng BHXH đầy đủ cũng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của họ hoặc gia đình.
Kết luận
Việc hơn 39.000 đơn vị sử dụng lao động nợ xấu hơn 5.100 tỷ đồng bảo hiểm xã hội là một thách thức lớn đối với hệ thống bảo hiểm xã hội Việt Nam. Cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra, thu hồi và phối hợp xử lý vi phạm nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động và đảm bảo sự bền vững của quỹ BHXH. Đây cũng là lời cảnh tỉnh đối với các doanh nghiệp về trách nhiệm trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm xã hội.
Hình ảnh từ bài viết
Người lao động làm hồ sơ liên quan chế độ BHXH tại TP HCM, tháng 6/2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Hơn 39.000 đơn vị nợ xấu 5.100 tỷ đồng bảo hiểm xã hội