Írán mất dự trữ dầu, tàu chở dầu ở vùng biển châu Á đã cạn kiệt hoàn toàn
Írán từng xây dựng một hệ thống phức tạp để né tránh các lệnh cấm vận dầu mỏ quốc tế, nhưng hiện nay kho dự trữ dầu của nước này đã gần như hết sạch. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai kinh tế và chính trị của quốc gia Trung Đông trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn chưa hạ nhiệt.
Bối cảnh
Trong nhiều năm qua, Iran đã phát triển một hệ thống phức tạp nhằm vượt qua các lệnh trừng phạt quốc tế, đặc biệt là từ Mỹ, nhằm duy trì xuất khẩu dầu mỏ – nguồn thu chính của đất nước. Dầu thô được vận chuyển từ các cảng của Iran đến các tàu chở dầu neo đậu tại vùng biển gần Malaysia và Singapore, sau đó được chuyển sang các tàu khác để đưa đến các nhà máy lọc dầu ở Trung Quốc. Cách làm này giúp che giấu nguồn gốc thực sự của dầu, khiến việc theo dõi và kiểm soát trở nên khó khăn hơn.
Đầu năm nay, khi xung đột ở Trung Đông bùng phát, Iran được cho là sở hữu khoảng 135 triệu thùng dầu dự trữ, tương đương hơn 10 tỷ USD theo giá dầu thời điểm đó, khoảng 216 tỷ CZK. Tuy nhiên, khi Mỹ áp đặt lệnh cấm vận chặt chẽ vào tháng 4, nguồn dự trữ này bắt đầu giảm nhanh chóng do Iran phải sử dụng để xuất khẩu trong điều kiện bị phong tỏa.
Diễn biến chính
Đến giữa tháng 6, khi lệnh cấm vận tạm thời được nới lỏng, Iran đã tăng cường xuất khẩu dầu và bổ sung một phần dự trữ. Mùa hè năm nay, dự trữ dầu của Iran được ước tính còn khoảng 90 triệu thùng. Tuy nhiên, đến ngày 5 tháng 10, theo công ty phân tích thị trường dầu mỏ Kpler, lượng dầu dự trữ đã giảm xuống dưới một triệu thùng và sau đó hoàn toàn cạn kiệt.
Giám đốc phân tích thị trường dầu của Kpler, ông Homayoun Falakshahi, nhận định rằng hiện tại "không còn gì để chuyển giao cho Trung Quốc" – một trong những khách hàng lớn nhất của Iran. Mỹ ước tính rằng các biện pháp phong tỏa đã khiến Iran thiệt hại ít nhất 25 tỷ USD, tương đương khoảng 540 tỷ CZK. Theo ông Falakshahi, điều này làm giảm khả năng tài chính của Iran để phục hồi các nhà máy và bổ sung vũ khí bị hư hại.
Doanh thu từ dầu mỏ chiếm khoảng 30-40% tổng thu nhập của chính phủ Iran. Trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang đối mặt với lạm phát cao và đồng nội tệ suy yếu, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc cũng bắt đầu thay thế dầu Iran bằng nguồn cung từ Brazil và Tây Phi, làm giảm nhu cầu đối với dầu Iran.
Washington đang đặt cược rằng áp lực kinh tế này sẽ buộc chính quyền Iran phải trở lại bàn đàm phán về thỏa thuận hạt nhân hoặc kích hoạt các cuộc biểu tình khó kiểm soát trong nước. Bộ Tài chính Mỹ mới đây đã áp đặt thêm các lệnh trừng phạt lên 17 tàu chở dầu và các công ty liên quan ở châu Á và các khu vực khác. Theo trang Seatrade Maritime News, các biện pháp này còn nhắm vào các văn phòng luật sư và môi giới giúp che giấu chủ sở hữu thực sự của các tàu này.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc cạn kiệt dự trữ dầu của Iran không chỉ là một dấu hiệu cho thấy hiệu quả của các lệnh cấm vận quốc tế mà còn phản ánh áp lực kinh tế ngày càng lớn lên chính quyền Tehran. Dầu mỏ là nguồn thu chủ yếu, chiếm khoảng một phần ba đến gần một nửa ngân sách nhà nước, nên mất đi nguồn dự trữ này đồng nghĩa với việc Iran sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì các hoạt động kinh tế và quân sự.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, sự kiện này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến giá năng lượng toàn cầu, từ đó tác động đến chi phí sinh hoạt và kinh doanh. Ngoài ra, căng thẳng tại Trung Đông cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ và chính sách ngoại giao của các nước EU, trong đó có Séc.
Kết luận
Iran đã mất gần như toàn bộ dự trữ dầu dự phòng do các lệnh cấm vận và phong tỏa xuất khẩu của Mỹ, gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Điều này làm suy yếu khả năng tài chính của nước này và có thể ảnh hưởng đến tình hình chính trị, kinh tế khu vực cũng như thị trường năng lượng toàn cầu.
Írán mất dự trữ dầu, tàu chở dầu ở vùng biển châu Á đã cạn kiệt hoàn toàn