Khó khăn của doanh nghiệp Việt trong huy động vốn quốc tế
Việc huy động vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài luôn là mục tiêu quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận dòng vốn này. Vậy nguyên nhân thực sự là gì và điều này ảnh hưởng thế nào đến nền kinh tế trong nước?
Bối cảnh
Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển kinh tế mạnh mẽ, với nhu cầu huy động vốn rất lớn để đầu tư vào các dự án hạ tầng và phát triển doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, nền kinh tế cần khoảng 1.500 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030 để đáp ứng các mục tiêu phát triển. Trong khi đó, nguồn vốn trong nước, chủ yếu là tín dụng ngân hàng, không đủ để đáp ứng nhu cầu này.
Do đó, việc huy động vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế, bao gồm vay hợp vốn và phát hành trái phiếu quốc tế, được xem là kênh quan trọng để bù đắp thiếu hụt vốn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn doanh nghiệp Việt, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn chưa thể tiếp cận được nguồn vốn này.
Diễn biến chính
Theo PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), các định chế tài chính quốc tế rất mong muốn đầu tư vào Việt Nam. Song, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp trong nước còn rất thấp. Hiện chỉ có các tổ chức kinh tế đầu ngành, như ngân hàng, đủ điều kiện huy động vốn quốc tế, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ gần như không thể tiếp cận.
Thống kê của FiinGroup cho thấy trong 9 tháng đầu năm, các tổ chức kinh tế trong nước đã huy động 24 khoản vay ngoại tệ với tổng giá trị 9,2 tỷ USD. Trong đó, ngân hàng chiếm tới 68% giá trị, khoảng 6,3 tỷ USD, còn nhóm phi ngân hàng chỉ vay được khoảng 3 tỷ USD.
Nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn ngoại là do yêu cầu khắt khe về quản trị và tài chính theo tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp phải có hệ thống quản trị minh bạch, báo cáo tài chính được kiểm toán bởi một trong bốn hãng kiểm toán lớn (Big4) và lập theo chuẩn mực IFRS thay vì chỉ theo chuẩn kế toán Việt Nam. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần được xếp hạng tín nhiệm quốc tế, điều này đòi hỏi đầu tư thời gian và chi phí lớn.
Phân tích & Ý nghĩa
Ngay cả khi doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế, chi phí huy động vốn từ nước ngoài vẫn khá cao. Lãi suất vay nước ngoài hiện dao động từ 6-8% một năm, cộng thêm chi phí hoán đổi ngoại tệ (swap) có thể lên tới 8-9%. So với các nước trong khu vực như Philippines, nơi đã đạt hạng tín nhiệm đầu tư (Investment Grade) với lãi suất khoảng 4,5-5%, chi phí vốn của doanh nghiệp Việt còn cao hơn nhiều.
Điều kiện tiên quyết để giảm chi phí này là nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Investment Grade. Đây là mức xếp hạng tín nhiệm mà các tổ chức quốc tế đánh giá quốc gia có khả năng trả nợ tốt, từ đó giúp doanh nghiệp trong nước có thể huy động vốn với chi phí thấp hơn. Hiện tại, xếp hạng tín nhiệm quốc gia được xem như "trần" cho xếp hạng doanh nghiệp, nghĩa là doanh nghiệp không thể có xếp hạng cao hơn quốc gia mình.
Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia đề xuất Chính phủ thành lập ban chuyên trách nâng hạng tín nhiệm quốc gia, hoạt động như bộ phận quan hệ nhà đầu tư (IR) quốc gia, làm việc trực tiếp với các tổ chức xếp hạng như S&P, Moody’s, Fitch nhằm cung cấp thông tin minh bạch và chính xác.
Bên cạnh đó, các dự án hạ tầng lớn và dài hạn nên do Nhà nước đứng ra dẫn dắt huy động vốn, vì đây là chủ thể có thể vay với lãi suất thấp nhất, khoảng 4-5% qua phát hành trái phiếu chính phủ. Sau đó, Nhà nước có thể tái cấp vốn cho các dự án chiến lược.
Đáng chú ý, TP HCM dự kiến sẽ phát hành trái phiếu quốc tế bằng ngoại tệ lần đầu tiên dành cho các dự án hạ tầng trọng điểm, mở ra kênh huy động vốn mới cho chính quyền địa phương và doanh nghiệp. Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) cũng đang xây dựng cơ chế phát hành trái phiếu quốc tế riêng cho doanh nghiệp, giúp dòng tiền được hấp thụ nhanh hơn và thuận lợi trong kiểm soát ngoại hối.
Kết luận
Việc doanh nghiệp Việt Nam khó huy động vốn ngoại không chỉ do thiếu dự án đạt chuẩn mà còn bởi chi phí vốn cao và xếp hạng tín nhiệm quốc gia chưa đủ mạnh. Để mở rộng nguồn vốn cho phát triển kinh tế, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính quyền và các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao tiêu chuẩn quản trị, cải thiện xếp hạng tín nhiệm và đa dạng hóa kênh huy động vốn.
Hình ảnh từ bài viết
Các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam sáng 6/11. Ảnh: Ban tổ chức cung cấp
Khó khăn của doanh nghiệp Việt trong huy động vốn quốc tế