Lo ngại hạn mặn khốc liệt giữa mùa nước nổi do El Nino
Giữa lúc mùa nước nổi đang diễn ra ở Đồng bằng sông Cửu Long, người dân lại phải đối mặt với nguy cơ hạn mặn nghiêm trọng do hiện tượng El Nino gây ra. Liệu chúng ta có thể chủ động ứng phó để tránh những thiệt hại nặng nề? Những cảnh báo và giải pháp từ chuyên gia sẽ giúp người dân chuẩn bị tốt hơn cho mùa khô sắp tới.
Bối cảnh
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trũng lớn nhất Việt Nam, nổi tiếng với mùa nước nổi hàng năm mang lại phù sa bồi đắp cho đất đai. Tuy nhiên, năm nay hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh hơn đã làm thay đổi thời tiết và thủy văn khu vực. El Nino là hiện tượng khí hậu toàn cầu, khi nước biển ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên bất thường, ảnh hưởng đến lượng mưa và nhiệt độ trên nhiều vùng lãnh thổ, trong đó có Đông Nam Á.
Theo dự báo, mùa mưa năm nay tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ kết thúc sớm hơn mọi năm, lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm. Các nước thượng nguồn sông Mekong cũng đang giữ nước nhiều hơn, đặc biệt là ở các hồ thủy điện, làm giảm lượng nước chảy về hạ lưu. Điều này dẫn đến mực nước sông thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước ngọt và làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào đất liền.
Diễn biến chính
PGS.TS Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên, Đại học Cần Thơ, cho biết năm nay lũ về Đồng bằng sông Cửu Long thấp hơn nhiều so với trung bình các năm trước do ảnh hưởng của El Nino. Mặc dù có những cơn mưa lớn ở phía Bắc Lào gây lũ cục bộ, lượng nước này không đủ để làm tăng mực nước ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Hiện tại đang là cao điểm mùa mưa, nhưng dự báo đến hết tháng 10, mùa mưa sẽ chấm dứt mà không có nhiều cơn mưa lớn hay bão. Điều này đồng nghĩa với việc lượng nước dự trữ trong đất và các con sông sẽ thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho nước mặn xâm nhập sâu hơn vào nội đồng.
PGS.TS Lê Anh Tuấn nhấn mạnh mùa khô năm nay sẽ đến sớm và gay gắt hơn, với mức độ xâm nhập mặn cao hơn nhiều so với các năm trước. Ông cũng lưu ý rằng hiện tượng thời tiết cực đoan này không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn ở nhiều nơi trên thế giới, như châu Âu đang trải qua các đợt nắng nóng với nhiệt độ lên tới 35-40°C, gây tăng số người tử vong do sốc nhiệt, đặc biệt là người già và người có bệnh nền.
Phân tích & Ý nghĩa
Trước tình hình dự báo bất lợi, việc chủ động ứng phó từ sớm là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. PGS.TS Lê Anh Tuấn cho rằng ngành nông nghiệp cần nhanh chóng cảnh báo và hướng dẫn người dân trong vùng về việc xuống giống, lựa chọn cây trồng phù hợp để tránh thiệt hại do hạn mặn gây ra. Hiện tại, ngoài các cảnh báo trên báo chí, chưa có nhiều địa phương chính thức thông báo cho nông dân biết về nguy cơ này.
Ông đề xuất các biện pháp trữ nước ngọt trong mùa mưa bằng nhiều phương tiện như ao, hồ, lu hoặc sử dụng các túi nilon lớn để dự trữ nước mưa, nước sông nhằm chuẩn bị nguồn nước cho mùa hạn. Ngoài ra, cần ưu tiên sử dụng nước ngọt cho sinh hoạt và chăn nuôi, đồng thời chuyển đổi sang các loại cây trồng ít tiêu thụ nước hoặc chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản. Trong những vùng không đủ nước, có thể phải cắt giảm vụ lúa hoặc đẩy nhanh thời gian xuống giống để kịp thu hoạch trước khi nước cạn kiệt.
Về lâu dài, ông nhấn mạnh việc quản lý và sử dụng nước phải có kế hoạch tổng thể, tránh tình trạng một ngành hoặc cơ quan đơn lẻ chịu trách nhiệm. Việc xây dựng các hồ chứa nước nên ưu tiên các công trình nhỏ, phân tán, dễ khai thác và hạn chế bốc hơi nước thay vì các hồ lớn chiếm diện tích rộng và có nguy cơ làm giảm chất lượng nước do phèn.
Đặc biệt, các vùng có đê bao như Tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười cần xem xét mở đê bao để nhận lại nước lũ, thay vì ngăn chặn hoàn toàn như trước đây, nhằm giữ lại lượng nước ngọt cần thiết cho mùa khô. Ngoài ra, ngành cấp nước cũng cần có kế hoạch phân phối nước thô từ thượng nguồn đến các vùng ven biển, kết hợp với nhà máy lọc nước để cung cấp nước sạch cho người dân, tránh khai thác quá mức nguồn nước ngầm đang bị suy giảm.
Kết luận
Những cảnh báo về hạn mặn khốc liệt do El Nino gây ra giữa mùa nước nổi là lời nhắc nhở quan trọng về sự cần thiết của việc chuẩn bị và ứng phó chủ động. Việc quản lý nguồn nước, chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp và nâng cao ý thức tiết kiệm nước sẽ giúp Đồng bằng sông Cửu Long giảm thiểu thiệt hại trong mùa khô sắp tới.
Hình ảnh từ bài viết
PGS. TS Lê Anh Tuấn tâm huyết với đồng bằng sông Cửu Long
Giữa mùa nước nổi mà lo hạn mặn khốc liệt: Bài 3: Không để vào thế trở thay không kịp khi ứng phó hạn mặn - Ảnh 2.
Hạn mặn khốc liệt năm 2015-2016 làm hư hại lúa tại xã Bình Giang, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang) - Ảnh: CHÍ QUỐC
Giữa mùa nước nổi mà lo hạn mặn khốc liệt vì El Nino: Bài 3: Không để vào thế trở thay không kịp khi ứng phó hạn mặn - Ảnh 3.
Giữa mùa nước nổi mà lo hạn mặn khốc liệt vì El Nino: Bài 3: Không để vào thế trở thay không kịp khi ứng phó hạn mặn - Ảnh 4.
Những cánh đồng ở Long Phú, Sóc Trăng (nay là TP Cần Thơ) khô cháy trong mùa khô 2019-2020. Theo ông Tuấn, thay vì làm hồ chứa nước quy mô lớn, giải pháp chứa nước phân tán ở các kênh, rạch và hộ gia đình - Ảnh: CHÍ QUỐC
Mười năm qua, Đồng bằng sông Cửu Long đã đối diện hai đợt hạn mặn khốc liệt và dự báo thêm một đợt nữa trong mùa khô năm nay - Ảnh: CHÍ QUỐC
Lo ngại hạn mặn khốc liệt giữa mùa nước nổi do El Nino