Nguy cơ mất cư dân bản địa tại phố cổ Hội An
Phố cổ Hội An, một di sản văn hóa thế giới nổi tiếng của Việt Nam, đang đứng trước nguy cơ mất dần cư dân bản địa. Việc khoảng 40% chủ nhà gốc di chuyển ra ngoài, cùng với giá thuê nhà công sản tăng vọt lên hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, khiến không gian sống truyền thống bị thu hẹp và thay đổi sâu sắc.
Bối cảnh
Hội An là một đô thị cổ nổi tiếng với kiến trúc truyền thống và văn hóa đa dạng, từng là trung tâm thương mại quốc tế từ thế kỷ 15 đến 19. Nơi đây được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch và đầu tư bất động sản đã tạo ra áp lực lớn lên không gian sống truyền thống của cư dân bản địa.
Việc quản lý di sản nghiêm ngặt, như hạn chế sửa chữa nhà cửa và cấm xe cộ vào sâu trong phố cổ, khiến cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, giá thuê nhà công sản do Nhà nước quản lý liên tục tăng cao, khiến nhiều gia đình gốc Hội An không thể tiếp tục sinh sống trong khu vực.
Diễn biến chính
Theo hội thảo "Phát triển du lịch đô thị cổ Hội An - Di sản văn hóa thế giới trong kỷ nguyên mới" tổ chức bởi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng cùng Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa thế giới Hội An, năm 2023 khu phố cổ chỉ còn hơn 3.000 cư dân. Trong đó, khoảng 30% chủ nhà vùng lõi là người từ Hà Nội và TP HCM đến, còn lại 40% chủ nhà gốc đã chuyển ra ngoài sinh sống.
Đến năm 2024, tỷ lệ di tích có người ở thực tế chỉ còn khoảng 20-30%. Nhiều gia đình bản địa đang sống trong những ngôi nhà cổ xuống cấp, chưa được trùng tu kịp thời, gây khó khăn về điều kiện sinh hoạt.
Thị trường cho thuê nhà công sản tiếp tục bị đẩy lên cao khi các đơn vị kinh doanh lớn tham gia đấu giá quỹ nhà. Trong gần 200 căn do Nhà nước quản lý, hơn 100 căn thuộc diện đấu giá thương mại. Giá thuê mới đã lập đỉnh với mức 100-200 triệu đồng mỗi tháng, cá biệt có căn góc gần chùa Cầu lên đến hơn 300 triệu đồng. Mức giá này khiến cư dân bản địa gần như không thể cạnh tranh để thuê mặt bằng.
Phân tích & Ý nghĩa
Dòng vốn lớn đổ vào bất động sản và sự thay đổi chủ sở hữu nhà đất đang làm biến đổi cấu trúc xã hội truyền thống của phố cổ Hội An. Việc nhiều chủ nhà gốc bán hoặc cho thuê nhà để chuyển ra vùng ngoại ô như Cẩm Châu, Cẩm Hà nhằm tìm không gian sống rộng rãi, thoải mái hơn là hệ quả tất yếu của áp lực kinh tế và quản lý di sản nghiêm ngặt.
Ông Phan, một môi giới bất động sản tại phố cổ, nhận xét đây là diễn biến bình thường theo quy luật cung cầu. Người dân có quyền tự do chuyển nhượng hoặc cho thuê để tìm cuộc sống tốt hơn. Tuy nhiên, việc giá thuê cao và sự tham gia của các doanh nghiệp lớn khiến phần lớn nhà cổ chỉ còn phục vụ mục đích kinh doanh thương mại, làm phai nhạt phần hồn của đô thị di sản.
Nguyên Bí thư Thành ủy Hội An, ông Nguyễn Sự, cho biết trước đây các ngôi nhà cổ thường tích hợp ba công năng: để ở, thờ tự và buôn bán nhỏ phục vụ cộng đồng. Nay phần lớn chỉ còn một công năng duy nhất là kinh doanh thuần túy. Điều này làm mất đi sự gắn kết cộng đồng, khiến người dân bản địa cảm thấy như "người lạ giữa phố quen" khi bước vào không gian quen thuộc của mình.
Giá thuê mặt bằng tại các trục đường chính như Bạch Đằng hay Nguyễn Thị Minh Khai dao động từ 60-120 triệu đồng mỗi tháng, tương đương khoảng 800.000 đến một triệu đồng mỗi m2. Nhiều người kinh doanh phải trả trước hàng tỷ đồng cho hợp đồng dài hạn để giữ giá, tạo áp lực thu hồi vốn rất lớn, buộc họ phải tìm mọi cách tăng doanh thu để có lãi.
Kết luận
Phố cổ Hội An đang đứng trước thách thức lớn trong việc giữ gìn cư dân bản địa và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Sự biến đổi nhanh chóng trong cơ cấu sở hữu nhà đất và mục đích sử dụng không gian sống đang làm phai nhạt phần hồn của đô thị di sản này. Đây là vấn đề cần được quan tâm và giải quyết để duy trì sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa.
Hình ảnh từ bài viết
Một góc đô thị cổ Hội An. Ảnh: Nguyễn Đông
Du khách tham quan phố cổ Hội An, tháng 3/2026. Ảnh: Nguyễn Đông
Cụ Ngô Thị Gần, 87 tuổi, là một trong số những người Hội An sống trong ngôi nhà cha mẹ để lại ở số 68 Trần Phú. Bà gặp khó khi tự kinh doanh, trong khi căn nhà ngày một xuống cấp. Ảnh: Nguyễn Đông
Nhiều nhà cổ trong phố đi bộ Hội An đã bán hoặc cho thuê để người nơi khác đến kinh doanh. Ảnh: Nguyễn Đông
Nguy cơ mất cư dân bản địa tại phố cổ Hội An