Ô nhiễm không khí: Nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Việt Nam

0001-01-01

Ô nhiễm không khí: Nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Việt Nam

Ô nhiễm không khí đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Liệu bạn có biết rằng đây là nguyên nhân đứng thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong sớm ở nước ta? Gần 95.000 ca tử vong trong năm 2023 được cho là liên quan đến ô nhiễm không khí, theo thông tin từ Bộ Y tế.

Bối cảnh

Thông tin này được bà Lê Thái Hà, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), chia sẻ tại Hội thảo khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tổ chức ngày 29-9. Hội thảo nhằm kết nối chính sách và hành động thực tiễn để giảm thiểu ô nhiễm không khí, vốn là một trong những nguyên nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu.

Ô nhiễm không khí ở đây chủ yếu đề cập đến bụi mịn PM2.5 – các hạt bụi có kích thước nhỏ hơn 2,5 micromet, có thể xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Theo báo cáo gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2023, ô nhiễm không khí đứng thứ ba trong các yếu tố nguy cơ tử vong tại Việt Nam, chỉ sau tăng huyết áp âm thầm và thuốc lá.

Diễn biến chính

Bà Lê Thái Hà cho biết, các nghiên cứu và số liệu thu thập từ các nhà khoa học đã chỉ ra rằng ô nhiễm không khí liên quan đến gần 95.000 ca tử vong sớm trong năm 2023, tính theo tuổi thọ trung bình của người Việt. Ngoài ra, khói thuốc lá cũng góp phần làm tăng ô nhiễm không khí, đặc biệt là trong môi trường trong nhà, gây thêm gánh nặng cho sức khỏe cộng đồng.

Tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe được ghi nhận ở nhiều nhóm tuổi khác nhau. Ở thai phụ, phơi nhiễm với ô nhiễm ngoài trời có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thai kỳ, dẫn đến các bất lợi như sinh con nhẹ cân hoặc sinh thiếu tháng. Trẻ em khi tiếp xúc với bụi mịn có nguy cơ cao mắc các bệnh hô hấp và phải nhập viện do các bệnh này.

Người trưởng thành cũng không tránh khỏi ảnh hưởng, với nguy cơ mắc các bệnh hô hấp mãn tính như COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính), các bệnh tim mạch như thiếu máu cục bộ tim và đột quỵ tăng cao. Đặc biệt, người cao tuổi có nguy cơ nhập viện do các bệnh tim mạch và hô hấp cũng gia tăng đáng kể.

Nghiên cứu tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM cho thấy phần lớn tử vong liên quan đến ô nhiễm PM2.5, trong đó có một tỷ lệ không nhỏ tử vong do ung thư phổi có liên quan đến ô nhiễm không khí. Tuy nhiên, bà Hà cũng lưu ý rằng các bằng chứng về tác động dài hạn và ảnh hưởng của đa chất ô nhiễm còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở một số thành phố lớn.

Phân tích & Ý nghĩa

Ô nhiễm không khí không chỉ gây tử vong mà còn làm giảm tuổi thọ và tăng số năm sống với bệnh tật của người dân. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng. Việc thiếu các nghiên cứu toàn diện về tác động lâu dài và đa dạng các chất ô nhiễm khiến cho việc xây dựng chính sách y tế và môi trường phù hợp gặp nhiều khó khăn.

Về mặt môi trường, ông Lê Hoài Nam, Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình ở Hà Nội dao động khoảng 47-48 µg/Nm³, cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn cho phép. Khoảng một phần ba số ngày trong năm, nồng độ này vượt mức giới hạn trung bình 24 giờ là 50 µg/Nm³, đặc biệt trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại Việt Nam gồm giao thông vận tải, xây dựng và bụi đường, hoạt động công nghiệp, đốt mở và bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục kiểm kê và đánh giá để cập nhật số liệu mới nhất, đồng thời xây dựng quy chế phối hợp quản lý chất lượng không khí liên vùng, đặc biệt cho các tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên.

Bên cạnh đó, các lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải cho xe ô tô, xe mô tô và xe gắn máy đang được triển khai, với kế hoạch kiểm định khí thải bắt đầu từ ngày 1-7-2027 tại Hà Nội và TP.HCM. Bộ Công Thương cũng đang xây dựng lộ trình cung ứng và kiểm soát chất lượng nhiên liệu phù hợp với tiêu chuẩn khí thải quốc gia, dự kiến hoàn thiện vào khoảng năm 2030-2031.

Kết luận

Ô nhiễm không khí đang là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân Việt Nam. Các nỗ lực phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương nhằm kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống.