Phần Lan cấp phép hầm chôn chất thải hạt nhân đầu tiên trên thế giới
Phần Lan vừa đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác xử lý chất thải hạt nhân khi cấp phép cho hầm chôn chất thải Onkalo hoạt động. Đây là cơ sở lưu trữ chất thải hạt nhân lâu dài đầu tiên trên thế giới được cấp phép chính thức, mở ra hướng đi mới cho ngành năng lượng nguyên tử toàn cầu. Vậy hầm chôn này có gì đặc biệt và vì sao việc cấp phép lại được xem là lịch sử?
Bối cảnh
Chất thải hạt nhân là một trong những vấn đề nan giải nhất của ngành năng lượng nguyên tử do tính phóng xạ cao và thời gian tồn tại lâu dài. Việc xử lý và lưu trữ an toàn chất thải này đòi hỏi công nghệ và giải pháp bền vững, tránh gây hại cho môi trường và con người trong hàng nghìn năm. Phần Lan, một quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân phát triển, đã bắt đầu xây dựng khuôn khổ chính sách cho việc chôn lấp chất thải hạt nhân dưới tầng đá sâu từ năm 1983. Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu và khảo sát, dự án hầm chôn Onkalo tại Eurajoki, tây nam Phần Lan, được khởi công đào hầm nghiên cứu vào năm 2004.
Onkalo được thiết kế là một hầm sâu 430 mét dưới lòng đất, nhằm cách ly hoàn toàn chất thải phóng xạ khỏi môi trường sống. Đây là một phần trong chiến lược xử lý chất thải hạt nhân dài hạn, nhằm đảm bảo mức độ phóng xạ giảm xuống mức an toàn trong vòng 100.000 năm. Việc này dựa trên nguyên tắc đa lớp rào chắn, sử dụng các vật liệu và cấu trúc để ngăn chặn sự rò rỉ phóng xạ ra môi trường.
Diễn biến chính
Ngày 22 tháng 10, Bộ Kinh tế và Việc làm Phần Lan chính thức cấp phép cho công ty Posiva vận hành hầm chôn Onkalo. Posiva là công ty chịu trách nhiệm đóng gói và lưu trữ chất thải hạt nhân từ các nhà máy điện Olkiluoto và Loviisa của Phần Lan. Quyết định cấp phép dựa trên báo cáo đánh giá an toàn của Cơ quan An toàn hạt nhân và phóng xạ Phần Lan (STUK) được công bố hai tháng trước đó.
Ông Ilkka Poikolainen, Giám đốc điều hành Posiva, nhấn mạnh sự thận trọng trong các bước cuối cùng của dự án, bao gồm các hoạt động thử nghiệm và kiểm tra kỹ lưỡng trước khi hầm chính thức vận hành. Mặc dù đã được cấp phép, Posiva chưa công bố thời điểm cụ thể để bắt đầu hoạt động lưu trữ chất thải tại Onkalo.
Hầm Onkalo có khả năng lưu trữ khoảng 6.500 tấn chất thải phóng xạ, tương đương với 3.300 thùng chứa chuyên dụng. Khi hoạt động ổn định, dự kiến mỗi năm sẽ có tối đa 60 thùng được chôn lấp tại đây. Tổng chi phí đầu tư cho dự án lên tới 1 tỷ euro (khoảng 1,16 tỷ USD).
Posiva cũng chịu trách nhiệm lưu trữ và xác minh dữ liệu quan trọng liên quan đến hoạt động chôn lấp, đảm bảo Nhà nước có thể tiếp cận thông tin này sau khi cơ sở ngừng hoạt động, nhằm giám sát và bảo đảm an toàn lâu dài.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc cấp phép cho Onkalo đánh dấu một cột mốc lịch sử trong lĩnh vực xử lý chất thải hạt nhân toàn cầu. Trước đây, các quốc gia thường lưu trữ chất thải hạt nhân tạm thời trong các bể làm mát gần lò phản ứng, nhưng chưa có cơ sở chôn vĩnh viễn quy mô thương mại nào được cấp phép hoạt động. Theo dữ liệu năm 2022 của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), toàn cầu đã thải ra gần 400.000 tấn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng kể từ những năm 1950, trong đó phần lớn vẫn đang được lưu trữ tạm thời.
Phần Lan với dự án Onkalo đã tiên phong trong việc tìm ra giải pháp bền vững cho vấn đề này, góp phần giảm thiểu rủi ro phóng xạ lâu dài cho môi trường và con người. Đây cũng là mô hình tham khảo cho các quốc gia khác đang phát triển năng lượng hạt nhân, như Thụy Điển với dự án hầm chôn tương tự đang xây dựng và dự kiến vận hành vào cuối thập kỷ này. Trong khi đó, Pháp vẫn chưa khởi động dự án hầm chôn Cigéo.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, sự kiện này có thể không ảnh hưởng trực tiếp trong ngắn hạn, nhưng mở ra hướng đi mới cho ngành năng lượng nguyên tử, vốn có vai trò quan trọng trong chính sách năng lượng và môi trường của nhiều quốc gia EU. Việc xử lý chất thải hạt nhân an toàn cũng góp phần bảo vệ môi trường sống chung, điều mà mọi cộng đồng cư dân tại châu Âu đều quan tâm.
Kết luận
Việc Phần Lan cấp phép cho hầm chôn chất thải hạt nhân Onkalo là bước tiến mang tính đột phá trong công tác xử lý chất thải hạt nhân lâu dài trên thế giới. Qua hơn hai thập kỷ xây dựng và thử nghiệm, Onkalo được kỳ vọng trở thành mô hình tiêu chuẩn về an toàn và bền vững, giúp giảm thiểu rủi ro phóng xạ cho môi trường và con người trong hàng chục nghìn năm tới.
Hình ảnh từ bài viết
Công nhân đi bộ trong một đường hầm thuộc kho lưu trữ chất thải hạt nhân Onkalo ở Eurajoki, tây nam Phần Lan, ngày 18/5. Ảnh: AFP
Phần Lan cấp phép hầm chôn chất thải hạt nhân đầu tiên trên thế giới