Quyền từ chối hiến mô của trẻ em dưới 18 tuổi: Góc nhìn từ đại biểu Phạm Trọng Nhân
Quyền quyết định của trẻ em trong việc hiến mô tái sinh đang là vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm trong phiên thảo luận dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) ngày 2 tháng 11. Liệu trẻ dưới 18 tuổi có được quyền từ chối hiến mô dù cha mẹ đã đồng ý? Đây là câu hỏi đặt ra khi dự thảo luật vẫn chưa có quy định rõ ràng về quyền này.
Bối cảnh
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được Quốc hội Việt Nam xem xét nhằm hoàn thiện khung pháp lý về hiến tặng mô và bộ phận cơ thể người. Luật này rất quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền con người, y đức và các quy trình y tế trong việc cứu chữa bệnh nhân cần ghép mô.
Hiện nay, dự thảo quy định người dưới 18 tuổi chỉ được phép hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp. Đồng thời, việc hiến mô phải có sự đồng ý bằng văn bản của cả cha và mẹ hoặc người đại diện hợp pháp. Tuy nhiên, dự thảo chưa có quy định rõ ràng về quyền từ chối hiến mô của trẻ, dù trẻ có thể được tư vấn và đánh giá ý kiến.
Diễn biến chính
Trong phiên thảo luận ngày 2 tháng 11, đại biểu Phạm Trọng Nhân, thành viên Ban Nghiên cứu phát triển TP HCM, đã nêu bật vấn đề thiếu cơ chế bảo vệ quyền quyết định của trẻ dưới 18 tuổi trong dự thảo. Ông chỉ ra rằng, trong dự thảo chỉnh lý ngày 1 tháng 11, chỉ quy định văn bản đồng ý của cha mẹ mà không có quy định pháp lý rõ ràng về giá trị của lời từ chối của trẻ.
Ông Nhân dẫn khoản 5 Điều 23 dự thảo, theo đó người từ đủ 18 tuổi có quyền từ chối hiến bộ phận cơ thể khi còn sống bất cứ lúc nào. Ông đề nghị luật cần mở rộng quyền này cho cả người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh, nhấn mạnh: "Trẻ phải được hỏi ý kiến riêng và nếu từ chối thì không được lấy mô, dù cha mẹ đã đồng ý bằng văn bản".
Cùng quan điểm, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, chuyên trách đoàn Lâm Đồng, dẫn hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đề nghị luật quy định không được lấy mô nếu trẻ dưới 18 tuổi phản đối, kể cả khi cha mẹ đã đồng ý. Bà nhấn mạnh trẻ cần được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi để có thể tự bày tỏ nguyện vọng.
Đại biểu Lê Văn Khảm, chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cũng đề nghị ghi nhận cả sự đồng ý và phản đối của trẻ, bảo vệ quyền từ chối dưới mọi hình thức. Ông cho rằng ngay khi cơ sở y tế phát hiện trẻ không đồng thuận hoặc không hợp tác, việc lấy mô phải dừng lại.
Phân tích & Ý nghĩa
Quyền từ chối hiến mô của trẻ em là vấn đề nhạy cảm, liên quan đến quyền con người và đạo đức y tế. Việc dự thảo luật chưa quy định rõ ràng về quyền này có thể dẫn đến xung đột lợi ích trong gia đình, khi cha mẹ vừa là người đại diện cho trẻ vừa có thể là người nhận mô ghép.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân đề xuất ba biện pháp bảo vệ trẻ: chỉ cho phép hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột; tiêu chí xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp phải dựa trên y khoa, không lấy lý do từ chối của người lớn để ép trẻ hiến; và việc cho phép lấy mô cần được Tòa án xem xét hoặc thành lập Hội đồng đạo đức độc lập, tránh giao cho cơ sở y tế thực hiện lấy mô để đảm bảo tính khách quan.
Những đề xuất này nhằm bảo vệ quyền tự quyết của trẻ, tránh việc ép buộc hoặc xung đột lợi ích trong gia đình, đồng thời tăng cường tính minh bạch và độc lập trong quy trình hiến mô. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật về hiến tặng mô, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và bảo vệ quyền lợi của người hiến, đặc biệt là trẻ em.
Kết luận
Vấn đề quyền từ chối hiến mô của trẻ dưới 18 tuổi dù cha mẹ đã đồng ý đang được các đại biểu Quốc hội Việt Nam quan tâm sâu sắc. Đại biểu Phạm Trọng Nhân và nhiều đại biểu khác đề nghị bổ sung cơ chế pháp lý bảo vệ quyền này, nhằm đảm bảo quyền tự quyết của trẻ và tránh xung đột lợi ích trong gia đình. Đây là nội dung quan trọng cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi thông qua luật.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Phạm Trọng Nhân tại nghị trường. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Quyền từ chối hiến mô của trẻ em dưới 18 tuổi: Góc nhìn từ đại biểu Phạm Trọng Nhân