Thách thức trong việc làm của thanh niên Việt Nam hiện nay
Việc làm của thanh niên Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn, dù có cơ hội tiếp cận thị trường lao động nhưng con đường vào nghề vẫn còn nhiều chông gai. Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm tuổi 15-24 cao gấp bốn lần so với mức chung của cả nước, trong khi đó gần 1,4 triệu thanh niên thuộc nhóm "ba không" (NEET) - không học, không làm việc, không tham gia đào tạo. Vậy nguyên nhân và hệ quả của tình trạng này là gì?
Bối cảnh
Việc làm thanh niên là vấn đề được quan tâm tại tọa đàm "Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động" diễn ra ngày 18 tháng 9 năm 2026 tại Hà Nội. Thanh niên mới ra trường thường thiếu kinh nghiệm, dẫn đến khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi 15-24 cao gấp bốn lần so với mức chung của cả nước, trong khi đó có tới 58% thanh niên làm việc trong khu vực phi chính thức, tức là không có hợp đồng lao động bằng văn bản, không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và không được hưởng các chế độ nghỉ phép có lương.
Nhóm thanh niên "ba không" (NEET) gồm những người không đi học, không làm việc và không tham gia đào tạo, hiện có khoảng 1,4 triệu người, trong đó phần lớn sống ở nông thôn và hơn một nửa là nữ. Đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.
Diễn biến chính
Thạc sĩ Nguyễn Thị Hoàng Nguyên từ Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ, cho biết thanh niên mới ra trường thường gặp nhiều rủi ro khi chưa tìm được việc làm phù hợp. Ngay cả khi có việc làm đầu tiên, thu nhập cũng thường không đạt kỳ vọng. Những khó khăn này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân:
- Quá trình chuyển tiếp từ nhà trường ra thị trường lao động bị đứt gãy, thông tin về nghề nghiệp chưa được cung cấp đầy đủ và kịp thời khi còn đi học.
- Bước thử việc thiếu kinh nghiệm và người hướng dẫn, khiến thanh niên khó thích nghi với môi trường làm việc thực tế.
- Các hợp đồng lao động đầu tiên thường có thời hạn ngắn và mức lương thấp, không đảm bảo thu nhập ổn định.
- Thiếu các chương trình đào tạo lại và lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, khiến người trẻ khó nâng cao kỹ năng và thăng tiến.
Bà Nguyên nhấn mạnh một trong những rào cản lớn nhất là thiếu kinh nghiệm và kỹ năng phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp. Doanh nghiệp thường đòi hỏi cao về trình độ chuyên môn và kỹ năng xã hội, nên người trẻ cần chuẩn bị kỹ càng để có thể cạnh tranh khi xin việc. Vai trò của nhà trường rất quan trọng trong việc kết nối sinh viên với doanh nghiệp thông qua các chương trình thực tập, hợp tác đào tạo và nâng cao uy tín đào tạo.
Chuyên gia cũng lưu ý rằng người trẻ khi đã có việc làm cần liên tục cập nhật kỹ năng và theo dõi xu hướng nghề nghiệp để phát triển bền vững.
Về chính sách, bốn ưu tiên được đề xuất nhằm cải thiện việc làm cho thanh niên gồm:
- Tạo việc làm tốt với thu nhập đủ sống cho người mới vào nghề.
- Đảm bảo quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm thông qua hướng nghiệp sớm, học nghề tại nơi làm việc, thực tập và cố vấn chất lượng.
- Kết nối lại nhóm "ba không" thông qua dịch vụ việc làm chủ động, hỗ trợ theo giới tính và địa bàn, tạo cơ hội học tập lại.
- Mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội và quyền lợi cho công việc ngắn hạn, công việc nền tảng và tự doanh.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng thanh niên thất nghiệp và làm việc phi chính thức không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập và cuộc sống của người trẻ mà còn tác động lâu dài đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc thiếu hợp đồng lao động và đóng BHXH khiến nhiều thanh niên không được bảo vệ quyền lợi đầy đủ, dễ gặp khó khăn khi ốm đau, tai nạn hoặc về hưu.
Nhóm "ba không" tuy chiếm tỷ lệ không quá cao so với thế giới và khu vực, nhưng nếu kéo dài sẽ gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về mặt an sinh xã hội và lãng phí nguồn nhân lực trẻ. Việc phối hợp đồng bộ giữa giáo dục, đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp và chính sách hỗ trợ việc làm là cần thiết để giảm thiểu nhóm này, giúp thanh niên có cơ hội phát triển kỹ năng và tìm được việc làm phù hợp.
Kết luận
Bức tranh việc làm thanh niên Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều thách thức với tỷ lệ thất nghiệp cao, thu nhập thấp và thiếu bảo hiểm xã hội. Để cải thiện, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và chính sách nhà nước nhằm hỗ trợ thanh niên chuyển tiếp suôn sẻ từ học tập sang việc làm, nâng cao kỹ năng và đảm bảo quyền lợi xã hội.
Hình ảnh từ bài viết
Sinh viên trường nghề, học sinh phổ thông Bắc Ninh trong ngày hội tuyển dụng việc làm đầu năm, tháng 3/2026. Ảnh: Hồng Chiêu
Thách thức trong việc làm của thanh niên Việt Nam hiện nay