Tranh cãi về Starlink: Ukraine và châu Âu tìm kiếm vệ tinh riêng
Trong bối cảnh chiến tranh Ukraine kéo dài, việc sử dụng internet vệ tinh Starlink của công ty Mỹ SpaceX đã trở thành công cụ quan trọng cho quân đội Ukraine. Tuy nhiên, việc giới hạn tốc độ kết nối đã gây ra nhiều khó khăn trên chiến trường. Điều này đặt ra câu hỏi về sự phụ thuộc vào các dịch vụ vệ tinh nước ngoài và thúc đẩy các nỗ lực phát triển hệ thống vệ tinh riêng của châu Âu và Ukraine.
Bối cảnh
Starlink là dịch vụ internet vệ tinh do SpaceX, công ty của tỷ phú Elon Musk, phát triển. Nó cung cấp kết nối internet tốc độ cao qua vệ tinh, đặc biệt hữu ích ở những vùng xa xôi hoặc chiến trường không có hạ tầng mạng truyền thống. Quân đội Ukraine đã sử dụng phiên bản quân sự của Starlink gọi là Starshield, được thiết kế riêng cho các lực lượng vũ trang và tổ chức chính phủ.
Trong cuộc xung đột với Nga, Starlink giúp Ukraine duy trì liên lạc và điều khiển các thiết bị như drone (máy bay không người lái). Tuy nhiên, vào tháng 10 năm 2026, dịch vụ này gặp sự cố giới hạn tốc độ tối đa, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng theo dõi và ngăn chặn các drone Nga bay nhanh như loại Šáhed với tốc độ lên đến 370 km/h.
Diễn biến chính
Ngày 17 tháng 10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyj (Vô-lô-đi-mia Zên-xki) cho biết tốc độ tối đa hiện tại của Starlink là 161 km/h, vượt quá tốc độ này thì kết nối sẽ bị ngắt, khiến drone mất liên lạc. Sự cố này gây khó khăn lớn cho quân đội Ukraine trên mặt trận.
Đến ngày 24 tháng 10, Starlink đã khôi phục hoạt động đầy đủ. Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra giới hạn tốc độ vẫn chưa rõ ràng. Elon Musk khẳng định Starshield thuộc quyền sở hữu và quản lý của chính phủ Mỹ. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio bác bỏ thông tin rằng Nhà Trắng ra lệnh giới hạn dịch vụ. Trong khi đó, cựu chỉ huy quân đội Mỹ tại châu Âu Ben Hodges nhận định Musk hành động theo chỉ đạo của Nhà Trắng.
Việc giới hạn dịch vụ cũng vấp phải phản ứng từ Đức, một trong những quốc gia trả tiền cho dịch vụ này. Bộ trưởng Ngoại giao Đức Johann Wadephul nhấn mạnh Berlin yêu cầu dịch vụ hoạt động ổn định khi đã thanh toán. Một nhóm nghị sĩ Mỹ cũng gửi thư yêu cầu SpaceX thực hiện đầy đủ hợp đồng với Đức và đề nghị Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth mở rộng hợp đồng với Ukraine để Starshield hoạt động không giới hạn tốc độ.
Về tài chính, chính phủ Mỹ chi trả cho Starlink phục vụ Ukraine, với hợp đồng gia hạn 6 tháng năm 2024 trị giá 14,1 triệu USD, nâng tổng giá trị lên hơn 40 triệu USD. Riêng Starlink năm 2025 đạt doanh thu 11,39 tỷ USD và lợi nhuận 4,42 tỷ USD, với hơn 10 triệu thuê bao vào quý đầu năm 2026.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự cố giới hạn tốc độ của Starlink cho thấy rủi ro khi các quốc gia phụ thuộc vào dịch vụ vệ tinh do các công ty tư nhân nước ngoài cung cấp, đặc biệt trong bối cảnh an ninh quốc gia và chiến tranh. Điều này thúc đẩy các bên tìm kiếm giải pháp độc lập hơn để đảm bảo an ninh mạng và thông tin liên lạc.
Trước đây, khi Ấn Độ bị cắt quyền truy cập GPS trong cuộc xung đột với Pakistan năm 1999, nước này đã phát triển hệ thống định vị riêng. Tương tự, châu Âu bắt đầu xây dựng hệ thống vệ tinh Galileo từ năm 1999 để giảm phụ thuộc vào GPS của Mỹ.
Hiện nay, châu Âu đang phát triển mạng lưới vệ tinh IRIS² với chi phí dự kiến tăng lên 15,6 tỷ euro, gồm ít nhất 348 vệ tinh, dự kiến phóng từ năm 2029. Dự án do liên minh SpaceRISE đầu tư 4 tỷ euro, cùng với Ủy ban châu Âu và Cơ quan Vũ trụ châu Âu góp 11,6 tỷ euro.
Ukraine cũng đã ký thỏa thuận phát triển vệ tinh với công ty Đan Mạch GomSpace từ tháng 4 năm 2026, và tháng 10 tiếp tục hợp tác với các công ty Phần Lan ICEYE và Nokia để phát triển hệ thống vệ tinh riêng. Tuy nhiên, đây mới là bước đầu với kế hoạch phóng vệ tinh đầu tiên vào năm 2028.
Kết luận
Việc phụ thuộc vào dịch vụ vệ tinh nước ngoài như Starlink trong chiến tranh đã bộc lộ nhiều hạn chế, từ đó thúc đẩy Ukraine và châu Âu đẩy mạnh phát triển hệ thống vệ tinh riêng nhằm tăng cường an ninh và chủ quyền công nghệ. Đây là xu hướng quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và địa chính trị ngày càng gay gắt.
Tranh cãi về Starlink: Ukraine và châu Âu tìm kiếm vệ tinh riêng