Quyền quay phim, livestream nơi công cộng và giới hạn pháp luật Việt Nam
Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, việc người dân quay phim, livestream các sự kiện xảy ra nơi công cộng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, đâu là giới hạn pháp luật cho phép và khi nào hành vi này có thể bị xử lý? Những vụ việc gần đây như đám đông vây ô tô ở Thái Nguyên hay livestream gây mất trật tự tại bệnh viện đã đặt ra nhiều câu hỏi về quyền và trách nhiệm của người quay phim.
Bối cảnh
Không chỉ xảy ra những vụ mâu thuẫn, xô xát ngoài đường, mà ngay cả khi lực lượng chức năng tiến hành khám xét nhà Huấn Hoa Hồng, hàng trăm người đã tập trung bên ngoài, trong đó có cả ngàn người dùng điện thoại quay phim, livestream và đăng tải lên mạng xã hội. Những tình huống này khiến dư luận quan tâm đến việc người dân có thể quay phim, phát trực tiếp đến đâu mà không vi phạm pháp luật.
Vụ việc xảy ra tối 23-9 tại khu vực chân cầu vượt Bắc Sơn, phường Phan Đình Phùng, Thái Nguyên là một ví dụ điển hình. Khi một phụ nữ chặn chiếc ô tô có một nam và một nữ bên trong, hàng trăm người hiếu kỳ đã tập trung xung quanh, nhiều người quay video, livestream rồi chia sẻ trên mạng xã hội kèm theo những suy đoán về mâu thuẫn tình cảm.
Diễn biến chính
Lực lượng công an sau đó phải có mặt để giải tán đám đông và đưa những người liên quan về trụ sở làm việc. Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Công an tỉnh Thái Nguyên cũng mời hai người đăng video về vụ việc lên làm việc, tiếp tục củng cố hồ sơ để xử lý theo quy định.
Theo các luật sư, việc người dân ghi nhận hình ảnh sự việc xảy ra nơi công cộng không phải hành vi bị cấm. Tuy nhiên, quyền ghi hình không đồng nghĩa với việc có thể tùy ý phát trực tiếp mọi diễn biến, công khai hình ảnh người khác hay đưa lên mạng những thông tin chưa được kiểm chứng.
Thạc sĩ, luật sư Nguyễn Đức Thịnh phân tích rằng người dân có thể ghi lại những gì quan sát được trong phạm vi pháp luật cho phép, nhưng không được xâm phạm quyền riêng tư của người khác hay gây ảnh hưởng đến trật tự nơi xảy ra sự việc. Người quay phim cũng không thể chen lấn, bao vây phương tiện, cản trở giao thông hay không chấp hành yêu cầu của lực lượng chức năng chỉ để có góc quay đẹp hơn hoặc thu hút người xem.
Đáng chú ý, livestream có mức độ rủi ro cao hơn so với việc quay để lưu giữ. Khi phát trực tiếp, hình ảnh và âm thanh được truyền đi gần như ngay lập tức, người thực hiện không có nhiều thời gian để kiểm tra, sàng lọc các thông tin nhạy cảm như khuôn mặt, biển số xe, lời trao đổi hay các chi tiết thuộc đời sống riêng tư. Những thông tin này không phải cứ nhìn thấy bằng mắt thường thì có thể tùy ý đưa lên mạng.
Luật sư Nguyễn Đức Tùng (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cũng nhấn mạnh sự cần thận trọng khi quay, livestream các sự việc đang diễn ra. Một sự việc xảy ra nơi công cộng không đồng nghĩa mọi thông tin liên quan đều trở thành thông tin công cộng để ai cũng có thể tùy ý phát tán.
Việc xác định một clip hay livestream có vi phạm pháp luật hay không phụ thuộc vào nội dung đăng tải, cách thức đưa thông tin, hành vi của người thực hiện, mức độ ảnh hưởng, hậu quả thực tế và các tài liệu chứng cứ cụ thể.
Phân tích & Ý nghĩa
Một vấn đề khác được đặt ra từ vụ việc tại Thái Nguyên là số lượng người tập trung quá đông quanh chiếc ô tô. Luật sư Nguyễn Đức Tùng phân biệt rõ giữa việc nhiều người cùng có mặt tại một nơi với hành vi tụ tập gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.
Người dân có thể đứng xem, quay phim, livestream nếu không gây mất trật tự, cản trở giao thông hoặc lực lượng chức năng làm nhiệm vụ. Ngược lại, nếu đám đông chen lấn, hò hét, gây náo loạn, chặn lối đi, bao vây phương tiện hoặc không chấp hành yêu cầu của lực lượng chức năng thì tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi này có thể bị xử lý theo pháp luật.
Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc có livestream hay không, mà còn là hành vi của người livestream tác động thế nào đến trật tự nơi xảy ra sự việc.
Trước đó, tại Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt, do tin lời con gái nói phải bỏ thai vì dị tật, nhiều người trong một gia đình kéo đến gây mất trật tự, chửi bới, trong đó có người livestream sự việc lên Facebook. Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố 6 người về tội gây rối trật tự công cộng.
Theo luật sư Thịnh, việc phát trực tiếp chỉ là một phần của diễn biến, trách nhiệm pháp lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể của từng người, mức độ ảnh hưởng và hậu quả xảy ra. Pháp luật không cấm sự hiếu kỳ, nhưng sự hiếu kỳ không thể trở thành lý do để gây mất trật tự hoặc cản trở hoạt động bình thường của người khác.
Việc quay phim, livestream càng cần thận trọng khi lực lượng chức năng đang làm nhiệm vụ. Ví dụ, khi công an khám xét nhà Huấn Hoa Hồng, hàng trăm người đã tập trung bên ngoài, nhiều người quay phim, phát trực tiếp lên mạng xã hội. Người dân có thể quan sát, ghi nhận những gì diễn ra trong phạm vi pháp luật cho phép, nhưng không được xâm nhập khu vực kiểm soát, chen lấn, cản trở việc ra vào hoặc hoạt động của lực lượng chức năng.
Đứng ở nơi công cộng cũng không đồng nghĩa với quyền tiếp cận, ghi hình và phát trực tiếp mọi diễn biến bên trong.
Kết luận
Việc quay phim, livestream nơi công cộng là quyền của người dân trong phạm vi pháp luật cho phép. Tuy nhiên, hành vi này cần được thực hiện có trách nhiệm, không xâm phạm quyền riêng tư của người khác, không gây mất trật tự hay cản trở lực lượng chức năng. Người dân cần hiểu rõ giới hạn pháp luật để tránh vi phạm, đồng thời góp phần giữ gìn an ninh trật tự xã hội trong thời đại số.
Hình ảnh từ bài viết
Đám đông hiếu kỳ livestream vụ việc ở Thái Nguyên khiến cả đoạn đường ùn tắc - Ảnh cắt từ clip
Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Thái Nguyên làm việc với người đăng video liên quan sự việc - Ảnh: Công an tỉnh Thái Nguyên
Luật sư Nguyễn Đức Thịnh - Ảnh: THÂN HOÀNG
Quyền quay phim, livestream nơi công cộng và giới hạn pháp luật Việt Nam